شد ولى آن‌ها پشت سرانداختند و آن را به بهاى كم فروختند و چون روز قيامت فرا رسد به آن كس كه از اين گروه است ، گفته مىشود كه گناهان اعمال خود را از پشت سر بگير ، يعنى از آن جا كه كتاب خدا را در دار دنيا به دور افكندى به خاطر لذايذ نفسانى از مندرجات آن سرپيچى كردى ) بگير ، همان‌طور كه در قرآن مجيد در آيه شريفهء « قِيلَ ارْجِعُوا وَراءَكُمْ فَالْتَمِسُوا نُوراً » « 1 » به آن تصريح مىكند مىگويد به آنان گفته مىشود كه اى تبه‌كاران برگرديد به پشت سر و از آن جا نور رستگارى را درخواست كنيد ( زيرا كه در دار دنيا كتاب خدا را كه مشتمل بر انوار معرفت بود به پشت سر انداختيد و از آن رو برگردانديد ) و اين كتاب كه به آنان دربارهء آن چنين گفته مىشود همان كتابى است كه ( از جانب خدا توسط پيامبران ) بر آنان نازل شده بود ، نه كتاب و صحيفهء اعمال آنان ( كه بر حسب تقسيم گذشته به دست چپ آنان داده مىشود و بديهى است كه اين گفتار گفتارى است بر اساس سرزنش و توبيخ و گرنه در روز قيامت كتابى به نام تورات و انجيل و قرآن بدان صورت كه دار دنيا بر روى اوراق و صفحات الواح و يا كاغذ نوشته شده باشد ، وجود ندارد تا كه آن را از پشت سر و يا از پيش سرگرفت ) و اين داستان بدين علت و سبب است كه اين شخص موصوف هنگامى كه كتاب خدا را پشت سرانداخت گمان مىكرد كه ديگر به آن بازگشت نمىكند و از آن خبر و اثرى باقى نمىماند . صراط - صراط يعنى راه و طريق و صراط به ضم صاد شمشير بلند و برنده است . صراط حق يعنى راه حق و صراط مستقيم يعنى راه راست . در خبر است كه صراط عبارت از طريق معرفة اللَّه است . و گفته‌اند كه صراط دو قسم است يكى صراط در دنيا و ديگر صراط در آخرت . صراط دنيا امام مفترض الطاعة است و صراط در آخرت جسرى است كه بر روى جهنم است و هر كه در دنيا امام را اطاعت و پيروى كند از آن جسر بگذرد . صدرا گويد « كل نفس صراط الى الآخرة بوجه » همان‌طور كه سالك است به وجه ديگرى طريقهء توحيد را صراط گويند و صراط مستقيم صورت هدايت است كه انسان در اثر راه و روش مستقيم و پيروى از اوامر براى خود و نفس خود ملكهء به وجود آورده كه آن را صراط مستقيم گويند . « 2 » راهى كه طالب آن را به حق مىرساند كه راه مسلوك همه پيامبران و اوليا و حكما و به ترتيب افضل و افضل بوده است ، از دين توحيد الهى كه تهذيب نفس باشد به اعمال و آداب شرعى و پاك كردن نفس از چرك و آلودگىهاى شهوت و غضب ، ملا صدرا در شواهد الربوبيه شرح نسبة مفصلى در مورد صراط دارند : اشراق هشتم : در بيان صراط از مجموع سخنان ما بر تو معلوم شد كه براى هر موجودى از موجودات اين جهان حركت و تحولى است ذاتى و عبادتى است فطرى ( و وظيفه‌اى است كه به عنوان انقياد و اطاعت و عبادت پروردگار انجام مىدهد ) و

--> ( 1 ) حديد / 13 . ( 2 ) تفسير سوره يس ، ص 5 و مشاعر ، ملا صدرا ، صص 168 و تفسير ملا صدرا ، ج 5 ، ص 19 و تفسير كبير ، ص 111 .